خبرگزاری حاما: سازمان گزارشگران بدون مرز هشدار داده است که طالبان پس از بازگشت به قدرت، با ایجاد سازوکارهای نظارتی و امنیتی، فشار بر رسانه‌ها و خبرنگاران افغانستان را به‌گونه سازمان‌یافته ادامه داده‌اند. این سازمان می‌گوید شعبه ۰۱۵ استخبارات طالبان یکی از بخش‌های اصلی این روند است که مسئولیت نظارت بر رسانه‌ها، بازداشت و شکنجه خبرنگاران، سانسور و تعطیلی رسانه‌های منتقد را بر عهده دارد.
گزارشگران بدون مرز روز چهارشنبه، ۱۳ عقرب، در گزارشی نوشته است که این شعبه پنج سال پیش، پس از بازگشت طالبان به قدرت در اسد ۱۴۰۰، در ساختار اداره استخبارات این گروه ایجاد شد و در کابل و ولایت‌های دیگر مأمور دارد.
بر بنیاد این گزارش، مأموران شعبه ۰۱۵ محتوای رسانه‌های افغانستان را زیر نظر می‌گیرند و در برابر گزارش‌هایی که از دید آنان «مشکل‌ساز» باشد، اقدام می‌کنند. خبرنگارانی که گزارش‌های انتقادی نشر می‌کنند، احضار و تهدید می‌شوند و در برخی موارد، مأموران این شعبه با همکاری محتسبان امر به معروف به دفتر رسانه‌ها هجوم برده، خبرنگاران را بازداشت و تجهیزات کاری آنان را ضبط می‌کنند.
این سازمان همچنین گفته است که شعبه ۰۱۵ در کنار نظارت بر رسانه‌ها، مسئولیت مدیریت جنگ تبلیغاتی در فضای آنلاین و جهت‌دهی به افکار عمومی را نیز بر عهده دارد. به گفته گزارشگران بدون مرز، در این شعبه بخشی برای نظارت بر شبکه‌های اجتماعی و ثبت محتوای مورد اعتراض طالبان وجود دارد و یک استدیوی مشخص نیز برای ضبط ویدیوهای اعترافات اجباری بازداشت‌شدگان ایجاد شده است.
روایت خبرنگاران از بازداشت و شکنجه
گزارشگران بدون مرز در این گزارش، روایت چند خبرنگار افغان را نیز منتشر کرده که از بازداشت، بازجویی، شکنجه و تهدید توسط مأموران استخبارات طالبان حکایت دارند.
یکی از این خبرنگاران که به دلایل امنیتی با نام مستعار «فرهاد» معرفی شده، گفته است که پس از بازداشت، مأموران طالبان خریطه سیاهی بر سرش کشیده و او را به اداره استخبارات در کابل انتقال داده‌اند. به گفته او، مأموران تلفن و کمپیوترش را بررسی کرده و وی را به جاسوسی متهم کرده‌اند؛ در حالی که دلیل بازداشتش، گزارش‌دهی درباره زندگی روزمره مردم عنوان شده است.
فرهاد افزوده است که چند روز پس از بازداشت به شعبه ۰۱۵ منتقل شد و دو هفته را در یک سلول کوچک و انفرادی سپری کرد. او گفته است که مأموران به‌گونه شبانه‌روزی از او بازجویی و شکنجه می‌کردند و تلاش داشتند او را به اعتراف علیه دیگر خبرنگاران وادار کنند.
این خبرنگار در روایت خود گفته است: «مرا به‌شدت لت‌وکوب کردند. شوک برقی دادند و هنوز هم شکنجه در بدنم باقی مانده است».
بر اساس گزارش، فرهاد یکی از ۷۷ روزنامه‌نگاری است که از سال ۲۰۲۱ به این‌سو در جریان موجی از بازداشت‌ها و زندانی‌کردن خبرنگاران، با هدف ایجاد ترس در میان کارکنان رسانه‌ای، بازداشت شده‌اند. مدت بازداشت این افراد از یک هفته تا دو سال گزارش شده است.
سانسور رسانه‌ها و تهدید خبرنگاران
در بخش دیگری از گزارش، خبرنگاری با نام مستعار «احمد» گفته است که فشار طالبان بر رسانه‌ها با ممنوعیت برخی برنامه‌ها و خاموش‌کردن صدای خبرنگاران زن آغاز شد.
به گفته او، تلویزیونی که در آن کار می‌کرد، اندکی پس از بازگشت طالبان به قدرت، به وزارت اطلاعات و فرهنگ تعهد سپرد که برنامه‌های مشترک زنان و مردان را نشر نکند و با افرادی که مخالف طالبان هستند، مصاحبه نداشته باشد.
احمد گفته است که پس از نشر گزارش‌هایی برخلاف خواست طالبان، چندین بار به شعبه ۰۱۵ احضار شد و سرانجام به دلیل ادامه فشارها مجبور به ترک افغانستان گردید. او تأکید کرده است: «کار حرفه‌ای رسانه‌ها در واقع به معنای مخالفت با طالبان بود».
خبرنگار دیگری به نام مستعار «عبدالله» که اکنون در خارج از افغانستان به‌سر می‌برد، گفته است طالبان می‌خواهند رسانه‌ها را به دستگاه‌های تبلیغاتی در خدمت رژیم تبدیل کنند تا تنها مطالب مورد تأیید این گروه را نشر کنند.
به گفته عبدالله، مأموران شعبه ۰۱۵ هنگام احضار او هشدار داده بودند که درباره حقوق زنان، رویدادهای امنیتی و فقر گزارش تهیه نکند و تنها افرادی را به برنامه‌های رسانه‌ای دعوت کند که مورد تأیید طالبان باشند.
گزارشگران بدون مرز افزوده است که به بیش از ۲۰ دستورالعمل سراسری و شمار رو به افزایش فرمان‌های ولایتی دست یافته که به گفته این سازمان، آزادی رسانه‌ها را محدود می‌کنند.
این سازمان همچنان پیام‌های صوتی‌ای را بررسی کرده است که در آن‌ها مأموران شعبه ۰۱۵ از خبرنگاران می‌خواهند به افرادی که سیاست‌های طالبان را زیر سؤال می‌برند، فرصت حضور در رسانه‌ها ندهند و تحلیل‌گران مورد نظر این گروه را از فهرست ارائه‌شده به برنامه‌ها دعوت کنند. یکی از خبرنگاران گفته است که این فهرست کمتر از ۵۰ نفر را در بر می‌گیرد.
در یکی از این پیام‌ها، یک مأمور استخبارات طالبان با تأکید بر این‌که «همکاری ما باید متقابل باشد»، از خبرنگاران می‌خواهد درباره موضوعات مورد نظر طالبان گزارش و مصاحبه تهیه کنند.
به نوشته گزارشگران بدون مرز، تهدید خبرنگاران حتی پس از خروج آنان از افغانستان نیز ادامه می‌یابد. در یکی از پیام‌های بررسی‌شده، به یک خبرنگار گفته شده است: «هر جا که باشی و پنهان شوی، پیدایت می‌کنیم».
روایت شکنجه و صحنه‌سازی اعدام
در ادامه گزارش، خبرنگاری با نام مستعار احمد از شکنجه شدید در جریان بازداشت توسط استخبارات طالبان سخن گفته است. او روایت کرده که به‌زور به شعبه ۰۱۵ انتقال داده شد و در جریان بازجویی به جاسوسی متهم گردید.
به گفته این خبرنگار، شدت ضرب‌وشتم به اندازه‌ای بود که بی‌هوش شد. او همچنین گفته است که در جریان بازداشت طولانی‌مدتش تنها دو بار اجازه دیدار با خانواده‌اش را داشته است.
احمد از یک مورد صحنه‌سازی اعدام نیز روایت کرده و گفته است که مأموران طالبان ساعت دو بامداد او را به تپه‌ای بردند، تفنگی را به شقیقه‌اش گذاشتند و ادعا کردند که افراد دیگری مانند او را در همان محل کشته‌اند.
بر بنیاد گزارش، این خبرنگار سرانجام در دادگاه طالبان به اتهام «تبلیغ علیه رژیم» محاکمه و به زندان محکوم شد و چند ماه بعد به زندان بگرام انتقال یافت.
او گفته است که در دوران زندان، حتی هنگام رفتن به تشناب دست‌ها و پاهایش بسته بود و مأموران او را با آب سرد نیز مجازات می‌کردند. این خبرنگار پس از آزادی، افغانستان را ترک کرده است.
در مقابل، حمدالله فطرت، از مقام‌های طالبان، به گزارشگران بدون مرز گفته است که اداره‌های مربوط، از جمله شعبه ۰۱۵ استخبارات، در چارچوب قانون فعالیت می‌کنند و هیچ‌کس به‌گونه خودسرانه بازداشت یا با او برخورد نمی‌شود.
نظارت آنلاین و تبلیغات سازمان‌یافته
گزارشگران بدون مرز تأکید کرده است که تلاش طالبان برای کنترل اطلاعات، تنها به رسانه‌های سنتی و خبرنگاران محدود نیست، بلکه شبکه‌های اجتماعی را نیز در بر می‌گیرد.
بر اساس اطلاعات این سازمان، شعبه ۰۱۵ بخشی ویژه برای نظارت بر شبکه‌های اجتماعی دارد که محتوای مورد اعتراض طالبان را شناسایی و ثبت می‌کند. بخش دیگری از این شعبه نیز مسئولیت تبلیغات، راه‌اندازی کارزارهای اطلاعات نادرست در فضای آنلاین و جهت‌دهی به افکار عمومی را بر عهده دارد.
گزارشگران بدون مرز در جمع‌بندی گزارش خود، این اقدامات را بخشی از راهبرد گسترده طالبان برای محدودسازی و سرکوب روزنامه‌نگاری دانسته و گفته است که چنین رویکردی جایگاه هبت‌الله آخندزاده، رهبر طالبان، را به‌عنوان دشمن آزادی رسانه‌ها تثبیت می‌کند.
دیدگاهتان را بنویسید